Blog

Schuldgevoel bij (levend) verlies en rouw

Mon, 15 Sep 2025 08:56:11 GMT

Jezelf schuldig voelen als je geniet van tijd voor jezelf, ik hoor het veel terug bij mijn coachees en merk het zelf ook op.

Want hoe kan ik nou tijd besteden aan de tuin, aan een schoon kippenhok, afspreken met vrienden terwijl mijn vader steeds meer achteruit gaat?

En nu mijn vader is overleden: ik denk niet elke dag aan hem, neem ik wel genoeg tijd om te rouwen?

'waarom heb ik nou niet met mijn moeder besproken wat ze aan wilde na haar overlijden..'
'ze is overleden toen ik mijn ogen echt niet langer open kon houden bij het waken, waarom kon ik nou niet wakker blijven?'
'ik moet soms gewoon even het huis uit omdat het me aan vliegt en ik voel me daar schuldig over ondanks dat hij zegt dat ik dit gewoon moet doen'

'heb ik wel genoeg gedaan?'

Zomaar een greep uit de gesprekken die ik heb tijdens het wandelcoachen.

Schuldgevoel bij rouw & levend verlies. Bijna iedereen heeft er last van, niet iedereen durft het uit te spreken want er zit een soort taboe op schuldgevoel. Er komt schaamte naar voren als je spreekt over je schuldig voelen.

Ik weet zelf dat schuldgevoel bij rouw & verlies veel voorkomt. Dat we ons schuldig voelen omdat we van de ander houden. Dat liefde achter dat schuldgevoel zit. Hoe complex soms ook.

En dat het uitspreken, erover praten, de lading er deels vanaf haalt.
Dat geeft lucht, ruimte.
Je bent niet schuldig, je voelt je schuldig. En dat is niet fijn maar wel okee.

Voel jij je wel een schuldig en wat doe je dan?

Rituelen bij Rouw

Mon, 01 Sep 2025 09:47:46 GMT

Rituelen bestaan al heel lang, ze markeren een moment van overgang en van verandering.

Ik wil het met je hebben over afscheidsrituelen.

Iets wat je doet als je afscheid gaat nemen van iemand of doet nadat je al afscheid hebt genomen.

Afscheid nemen

Er zijn verschillende momenten van afscheid nemen.

Het eerste afscheid als iemand komt te overlijden.

Afscheid nemen wanneer diegene een laatste rustplaats krijgt.

En dan begint je rouwproces

Een afscheidsritueel is niet voorbehouden aan de eerste week of weken van rouw. Juist de periode erna, als jij in je rouwproces zit, helpt een passend afscheidsritueel je verder. In elke fase van je rouwproces. En dat maakt een passend afscheidsritueel zo waardevol, het helpt je elke keer een stapje verder.

Misschien heb jij heel bewust afscheid genomen.

Misschien werd je zo geleefd dat je er wel bij was maar niet echt afscheid hebt genomen.

Je voelt het verlies maar omdat er geen duidelijk afscheid is genomen kan je rouwproces niet beginnen.

Waarom een afscheidsritueel?

Een afscheidsritueel is iets wat je zelf kunt doen, het is zichtbaar. Daarmee ga je uit je hoofd en je gedachten en kom je in beweging. Het creëert duidelijkheid, markeert een overgang van de ene fase naar de andere. Helpt je als het ware om die ene bladzijde om te slaan zodat je naar de volgende bladzijde kan gaan.

Wat belangrijk is, is dat je het ritueel niet zomaar doet omwille van het ritueel, maar dat je er bij bent. Heel bewust, in het hier en nu.

Dat het past bij jou en past bij degene van wie je afscheid neemt.

Waar voldoet een helend afscheidsritueel aan?
– Het ritueel heeft een begin.
– Je bent op een specifieke plaats of maakt de plek tijdelijk uniek.
– Je neemt de tijd.
– Je geeft aandacht aan wat of wie er niet meer is.
– Je voelt wat er te voelen is.
– Je kijkt terug op het verleden.
– Je haalt herinneringen op.
– Je ervaart waardering (dankbaarheid, liefde, trots, blijdschap)
– Je sluit het ritueel af.

Ik heb een heel aantal mooie gesprekken gehad met mensen waarin ze hun ritueel deelden.

Een greep hieruit:

- een brief schrijven om te kunnen uiten wat ze eerder niet kon. Zowel aan zichzelf als aan degene die ze nu zo mist
- voordat ze op vakantie gaat een welgemeend: 'nou pap, geniet je weer mee door mijn ogen'?
- hij bakt pannenkoeken op belangrijke herinnerings dagen
- zij brandt een kaarsje en smudge stick en herdenkt wat er was
- als zij een veer vindt met wandelen neemt ze hem mee naar huis en voegt ze hem toe aan een groeiende collectie. De veren doen haar denken aan degene die ze nu moet missen en geven warmte en een gevoel van nabijheid.

Wat zou een passend afscheidsritueel voor jou kunnen zijn?

Persoonlijk: met een cognacje mijn vaders afscheid doorspreken

duda-wsm@mijndomein.nl — Fri, 08 Aug 2025 09:15:45 GMT

'Nou lieverd, zitten we hier met een cognacje mijn afscheid te bespreken'

Geen coachee dit keer maar mijn eigen vader.
We zitten als gezin om tafel en alles komt langs, van kist tot sprekers tot condoleren etc.

Ik had bedacht van tevoren dat ik dit lastig zou vinden. Dat was het niet.
Wel confronterend, emotioneel ook met vlagen. Met een traan en een lach
En fijn, fijn om op papier te hebben wat paps wil. Welke wensen hij heeft en wat hij belangrijk vind.

Halverwege hebben we allemaal een droge mond. 'doe mij maar een cognacje' zegt paps.
Allemaal een drankje, toastjes op tafel en weer verder praten.
Niet omdat het onderwerp zo feestelijk is. Wel omdat het leven gevierd mag worden. Hij heeft genoten van zijn tijd hier, van ons. En wij van hem.

Nu is hij langzaam aan het loslaten, beetje bij beetje. Hij moet wel, wij ook.

Ik heb even getwijfeld of ik dit hier ging delen en doe het toch.
Omdat afscheid nemen ontzettend moeilijk is.
En ik weet dat het helpend is om dit bewust te doen. Om hier aandacht voor te hebben.
Dit helpt je in je rouwproces straks en het verlies nu.

Herkenbaar of juist niet?

Rouw door kinderogen

Tue, 29 Jul 2025 10:41:56 GMT

Misschien ben je ouder, tante, oma, buurvrouw, vriendin. We hebben bijna allemaal kinderen in onze directe omgeving.

Vroeg of laat krijgen alle kinderen te maken met verlies. Of het nu gaat om het overlijden van een grootouder, een huisdier, een scheiding of een verhuizing — verlies is een onderdeel van het leven.

Maar hoe ga je als volwassene om met het verdriet van een kind?

Hoe bied je steun, troost én eerlijkheid zonder hen te overspoelen?

Leren omgaan met verlies

Elk kind heeft verlies in zijn/haar leven en leert daarmee om te gaan. Dat doen ze door ervaringen op te bouwen en te kijken naar hoe hun omgeving reageert op dat verlies.

We hebben allemaal een diep verlangen om gezien te worden, erkend te worden en gehoord te worden. Een kind doet er alles aan om de goedkeuring, liefde en erkenning van de ouders te ontvangen. Dat maakt dat kinderen zich aanpassen en bepaald gedrag laten zien.

Dit werkt ook zo als er rouw & verlies in hun leven komt.

Als voorbeeld neem ik Fiene.

Fiene is 5 jaar wanneer haar oma ernstig ziek wordt. Ze voelt dat er iets is en vraagt aan haar moeder wat er aan de hand is.

Moeder wil haar beschermen en zegt: niks lieverd, er is niks aan de hand.

Fiene snapt het niet, ze voelt dat mama verdrietig is en dat er iets aan de hand is.

Maar blijkbaar klopt haar gevoel niet. Dus stopt ze het weg.

Als Fiene 8 is en moet huilen wordt ze uitgelachen op school. En dat is de bevestiging: zie je wel, ik moet mijn gevoel wegstoppen.

Dit voorbeeld betekent niet dat Fiene niet kan leren om goed om te gaan met verlies en met rouw.

Of dat één verkeerde opmerking zulke verstrekkende gevolgen heeft dat een kind niet meer durft te voelen.

Het geeft echter wel aan dat kinderen hun eigen conclusies trekken als ze voelen dat er iets aan de hand is.

En die eigen conclusies kunnen compleet de plank misslaan, helemaal als kinderen in de fantasie fase zijn.

Kinderen voelen meer dan je denkt

Kinderen pikken signalen feilloos op. Ze merken verdriet op, voelen spanningen, en trekken hun eigen conclusies — zelfs als je probeert hen te beschermen.

Juist door te zwijgen kunnen kinderen gaan twijfelen aan hun gevoelens of zichzelf de schuld geven. Eerlijk zijn, op een kinderlijke maar duidelijke manier, helpt hen om te begrijpen wat er aan de hand is.

Als iemand is overleden, zeg dan niet ‘oma is overleden’ tegen een kind want overleden klinkt als overleven.

‘Oma is er niet meer’ kan klinken alsof oma nog wel terug kan komen.

Je mag gerust zeggen dat oma dood is. Heel concreet en daarmee ook heel duidelijk.

Zo kan het kind eerder beseffen wat er aan de hand is.

Vooral kinderen onder de 6 jaar hebben nog geen tijdsbesef. Woorden als nooit of voor altijd zegt hun weinig.

Het kan dus ook zijn dat je het vaker moet herhalen.

Rond kerst kun je bijvoorbeeld zeggen: “Het is zo jammer dat oma er niet meer bij kan zijn, omdat ze dood is.”

Openheid geeft veiligheid

In plaats van het verdriet weg te stoppen, kunnen we kinderen helpen er op een gezonde manier mee om te gaan. Dat begint met woorden geven aan wat er gebeurt — ook aan je eigen emoties. Bijvoorbeeld:
"Ik huil omdat mijn vader dood is. En ik was heel gek op hem. Als iemand doodgaat van wie je houdt, dan voel je verdriet."
Zo leer je een kind dat verdriet er mag zijn.

Het vertellen

Kinderen hebben het gelijk door als volwassenen emotioneel veranderen.

Zodra dat zo is raad ik aan om uit te gaan leggen wat er aan de hand is. Bij elk soort verlies, onderstaand voorbeeld gaat over overlijden,

maar geldt net zo goed voor een scheiding of ander verlies.

Bijvoorbeeld: “Opa is ernstig ziek, de arts gaat er alles aan doen om hem beter te maken en het kan ook zijn dat hij dood gaat.”

Wanneer je een kind zoiets gaat vertellen zorg dan altijd voor een warme sfeer.

Ga dicht bij elkaar zitten en zorg voor een sfeer die bijna gezellig is.

Misschien wat lekkers te drinken of fijne muziek aan. Het mag echt aangenaam voelen.

Zorg ervoor dat het kind zich geborgen en veilig voelt.

Er is geen andere weg dan het vertellen, als je er niet over praat met een kind dan gaat die er alleen mee zitten.

Met alle verkeerde conclusies en gedachten tot gevolg.

Kinderen rouwen... en herrouwen

Rouw is geen moment, maar een proces. Kinderen rouwen niet één keer, maar steeds opnieuw — bij belangrijke mijlpalen beseffen ze wat ze missen. Het verlies komt telkens in een andere vorm terug. Een schaduw die bij het leven hoort, vooral zichtbaar op momenten van licht.

Webinar: leren omgaan met verlies

Wil je meer leren over hoe je kinderen begeleidt bij rouw en verlies? Meld je aan voor het webinar op maandag 1 september . Daarin leer je over de vier rouwtaken voor kinderen, praktische manieren van communiceren, en hoe je herinneren een plek kunt geven.

Je kunt het webinar ook terugkijken als je niet live aanwezig kunt zijn. Aanmelden kan via e-mail: stepwellcoach@gmail.com of via de socials.

Vakantie, als de zomer jouw verlies pijnlijk duidelijk maakt

duda-wsm@mijndomein.nl — Tue, 22 Jul 2025 13:02:25 GMT

Elke zomer weer herhaalt zich hetzelfde ritueel. Koffers worden gepakt, auto’s volgeladen, huizen netjes achtergelaten. De wekker gaat vroeg — alles om de files te ontwijken.

Langzaam wordt de wereld stiller. Buren vertrekken, collega’s zijn weg, vrienden reizen rond. De straat klinkt leger dan anders.

Misschien geef jij deze zomer water aan andermans planten, haal je hun post uit de brievenbus. Misschien ben je zelf degene die vertrekt.

Maar niets is meer vanzelfsprekend.

Want er is nu iets dat altijd met je meereist: de leegte.

Vakantie maakt verlies voelbaar

Waar vakantie voor velen staat voor rust, ontspanning en samen herinneringen maken, kan het voor wie rouwt juist een lastige periode zijn.

De stilte wordt groter. De leegte luider.

Misschien is het de eerste vakantie zonder die ene persoon. Misschien zijn het er al meerdere, maar voel je nog steeds: het zal nooit meer zijn zoals het was. Terwijl anderen proosten op het leven, voel jij iets knagen vanbinnen.

Voor mijzelf is het het niet meer kunnen sturen van een appje naar mijn vader. Geen foto van een mooi gebouw of een maaltijd om met hem te delen. Geen souvenir meer voor hem — alleen nog voor mijn moeder. Ook dat thuiskomen voelt anders, stiller.

Mag je verdriet ruimte krijgen?

In een wereld die ontspant, lijkt er weinig plek voor zwaarte. De angst om anderen te belasten of "de sfeer te drukken" is herkenbaar.

En toch… misschien wil je niets liever dan gewoon even vertellen hoe het écht met je gaat. Maar je aarzelt. Houdt het bij je. Terwijl het verlangen naar verbinding blijft.

Weet: je verdriet mag er zijn. Ook in de zomer. Ook op vakantie. Juist dan.

Drie manieren om de zomer dragelijker te maken

Je bent niet de enige die hiermee worstelt. Tijdens groepswandelingen, gesprekken in mijn inbox of 1-op-1 sessies hoor ik dit vaak terug.

Daarom wil ik je drie handvatten geven die deze zomer hopelijk wat lichter maken:

1. Laat je eigen tempo leidend zijn

Je hoeft niet ‘mee’ te doen met het vakantiegeluk van anderen. Laat het moeten genieten los. Gun jezelf een ander ritme, waarin je voelt wat jíj nodig hebt. Misschien betekent dat juist stilte, rust of iets heel anders dan voorgaande jaren.

2. Zoek betekenis in kleine momenten

Je hoeft het oude geluk niet te vervangen. Maar je kunt wel opnieuw verbinding maken met het hier en nu. Een wandeling in de natuur. Een boek in de zon. Een kop koffie op een terras. Een klein moment van zachtheid. Dat kan al genoeg zijn.

3. Praat met iemand die écht luistert

Er is vast iemand in jouw omgeving die wil luisteren — ook al weet die persoon niet precies wat te zeggen.

Bel. Stuur dat berichtje. Je hoeft niet sterk te zijn.

En als je niemand hebt waarbij dat veilig voelt, zoek dan een professional.

Je verhaal mag gehoord worden.

Misschien voel je dat je vastloopt. In je energie, je lichaam, je emoties.

Dan is het goed om te weten: je hoeft dit niet in je eentje te dragen.

Gun jezelf een moment van steun. Een gesprek. Een luisterend oor.

Wil je jouw verhaal delen? Plan een ‘bakje troost’ met mij in. 
Op jouw tempo. Op jouw manier. Jij mag er zijn — ook deze zomer.

Even de rust opzoeken? Hoe wandelcoaching hierbij helpt

Sun, 22 Dec 2024 13:42:10 GMT

De afgelopen week heb ik twee keer de Feestdagen & Verlies wandeling georganiseerd.

De gemeenschappelijke deler was het verlies wat de deelnemers met zich mee droegen. En de drang naar rust opzoeken in deze hectische en pittige decembermaand.

En die rust opzoeken, dat is makkelijker gezegd dan gedaan. Het wordt je vaak aangeraden, ook door je omgeving.

'ga lekker even je hoofd leegmaken, uitwaaien'.

Je kunt een stukje gaan lopen (raad ik absoluut aan). Je kunt tijd voor jezelf plannen, ook een aanrader.

Maar hoe zoek je nou echt de rust op? Wat zorgt ervoor dat jij rust ervaart in je hoofd en in je lijf? Wanneer heb je dit voor het laatst ervaren?

Denk daar eens over na.

Mijn coachees vinden het bijna allemaal lastig om echte rust te ervaren in hun leven.

Sommigen vinden het ook lastig om dit tijdens het wandelcoachen te bereiken.

Omdat er zoveel ruis nog is op de achtergrond, omdat er gepiekerd wordt, omdat het fijner is om je te omringen met prikkels dan dat het stil is en je gaat voelen.

Gelukkig heb ik genoeg kennis en ervaring in mijn toolbox zitten om ze die rust te laten ervaren.

Bij de ene coachee werkt wandelen met aandacht, voor de ander heb ik een mooie oefening waarbij je je hoofd leger maakt door het juist te vullen met bepaalde dingen. En bij de derde komt de rust naarmate de coachwandeling vordert en er stilgestaan wordt bij hoe iets voelt.

Rust in je hoofd en je lijf geeft ruimte voor nieuwe gedachtes, voor nieuwe inzichten en voor energie.

En dat is waardevol als er verlies is in je leven.

Feestdagen & Verlies: omgaan met verdriet tijdens de 'mooiste tijd van het jaar'

Sun, 01 Dec 2024 14:07:59 GMT

Hoe ga je om met bijzondere dagen als collectieve feestdagen zoals kerst en sinterklaas? Of moet de donkere maanden, oud & nieuw, verjaardagen en vakanties als je verdriet hebt en er verlies is in je leven? Dagen die iedereen zo gewoon en vanzelfsprekend samen viert. Voor jou is dat misschien niet meer zo vanzelfsprekend. De feestdagen zullen ook niet hetzelfde zijn voor jou als voorheen.

De feestdagen worden vaak omschreven als een tijd van vreugde, samenzijn en tradities. Maar wat als degene van wie jij houdt niet meer beter wordt? Voor veel mensen wordt deze periode juist een confronterend moment waarin dat verlies voelbaarder is dan ooit. Rouw tijdens de feestdagen kan zwaar zijn, het is dan belangrijk om ruimte te geven aan verdriet en betekenis te vinden in herinneringen.

Er is geen juiste of onjuiste manier om de feestdagen door te komen. Neem tijd om stil te staan bij jouw situatie en doe wat voor jou goed voelt. Het is normaal dat deze dagen extra moeilijk voelen en dat je nog te ontdekken hebt hoe jij hier het beste mee om kan gaan.

Verlies, Rouw en de Feestdagen

Volgens Manu Keirse is rouw geen proces met een vast einde; het is een reis die een leven lang duurt. Tijdens de feestdagen worden we overspoeld met beelden van gelukkige gezinnen en gezellige momenten, waardoor het gevoel van verlies versterkt kan worden. Het is belangrijk te beseffen dat dit verdriet normaal is. Verlies draait om twee zaken: enerzijds het gemis en anderzijds het leren leven met een nieuwe werkelijkheid.

In zijn boek Rouwvaardigheden pleit hij voor het omarmen van verdriet als een essentieel deel van liefde. “Rouw is de achterkant van liefde,” zegt hij. Juist tijdens de feestdagen kun je dit liefdesgevoel een plek geven door herinneringen te koesteren, ook al doet dat pijn.

Donkere maanden

De donkere maanden van het jaar zijn meestal extra moeilijk. Dit heeft ook te maken met je eigen bio ritme. Veel mensen hebben er last van dat er in de herst- en wintermaanden minder daglicht is. Dit kan leiden tot verstoring van je biologische klok wat weer vermoeidheid, minder energie, verandering van stemming en sombere maanden tot gevolg kan hebben.

Door het weer blijven veel mensen binnen. Je moet dan zelf meer doen om anderen te spreken en te zien. Doordat er buiten minder te doen is kunnen verveling en een gebrek aan afleiding op de loer liggen.

Al deze dingen samen kunnen leiden tot een verhoogde gevoeligheid voor somberheid en angst. Goed om te weten waar dit bij jou mogelijk vandaan komt.

Vaak helpt het al om het binnen gezellig te maken met bijvoorbeeld verse bloemen, een dekentje, muziek en kaarsjes. Kijk wat het voor jou prettiger maakt om binnen te zijn.

Praktische tips voor verlies tijdens de feestdagen

Hier zijn vijf tips om met verlies & rouw om te gaan tijdens deze emotionele periode:

1. Maak ruimte voor herinneringen

Als jouw geliefde niet meer beter wordt is het fijn om samen herinneringen te maken. Luister samen naar muziek, kijk foto's terug, eet samen een taartje of drink een drankje. Wees gewoon even samen en laat alles wat er ontstaat maar gebeuren. Brand eventueel een kaarsje en neem een stilte moment ook voor jezelf.

Welk ritueel past bij jou en bij jullie?

2. Wees niet bang voor emoties

IK moedig je aan om je emoties te accepteren, hoe moeilijk dit ook kan zijn. Het is oké om verdrietig te zijn tijdens de feestdagen. Je hoeft niet altijd sterk te zijn.

Je emoties gaan ook echt weer even en vaak lucht het op als ze er mogen zijn.

3. Communiceer met je omgeving

Praat met familie en vrienden over hoe je je voelt. Geef aan wat je wel en niet fijn vindt. Misschien wil je een grote kerstbijeenkomst vermijden of juist wel deelnemen, maar op jouw voorwaarden.

4. Creëer nieuwe tradities

Soms zijn oude tradities niet meer mogelijk of passen ze niet meer in je veranderde situatie.

Als oude tradities te pijnlijk zijn, bedenk dan nieuwe. Dit kan helpen om het vedriet te verzachten en de feestdagen in een nieuw perspectief te plaatsen. Misschien kun je iets doen wat je dierbare graag doet of deed maar nu niet meer kan, zoals een bepaald gerecht bereiden of een wandeling maken maar dan aangepast.

5. Gun jezelf rust

De feestdagen zijn al druk genoeg. Zorg ervoor dat je tijd maakt voor jezelf. Even een moment van stilte, een kop thee, of gewoon een wandeling in de natuur kan helpen om tot rust te komen.

Wie vraag jij om hulp?

Je hebt je verlies zelf aan te gaan , je hoeft dit echter niet alleen te doen.

Verbinding maken met anderen is een belangrijke helende factor. Hoewel jij je soms terug wilt trekken kan het delen van jouw verhaal en emoties met anderen juist troost bieden. Kijk bij wie jij terecht kan voor die verbinding, dat kan een goede vriend zijn, familie, je buurvrouw maar ook lotgenoten.

Laat je feestdagen een mix zijn van ruimte voor verdriet en momenten van verbinding.

Soms is er meer ondersteuning nodig en die hulp is er. Een verliescoach kan een stukje met je meelopen en je helpen om verlies te verweven in je leven.

Spreekt mijn wandelcoaching je aan? Ik ondersteun je graag en help je in het zetten van concrete stappen zodat jij jouw veerkracht vergroot. En jij je dagelijkse leven kunt leiden waarbij jouw verlies is verweven in je leven.

Tot Slot

Het verlies van een dierbare maakt de feestdagen anders, soms zwaar. Maar zoals ik eerder al noemde: rouw is niet iets om te overwinnen, maar iets om mee te leren leven. Door ruimte te geven aan je emoties en steun te zoeken bij je omgeving, kun je de feestdagen een nieuwe betekenis geven – één waarin zowel verdriet als liefde een plek hebben.

Geef jezelf toestemming om vedriet te hebben en verlies te ervaren, want zelfs in het donkerste seizoen kan er ruimte zijn voor licht.

Balans vinden bij levend verlies, de rol van wandelcoaching

Sun, 17 Nov 2024 17:18:47 GMT

Balans, het ziet er voor iedereen anders uit maar begint met lief zijn voor jezelf

Als jij het woord balans vinden leest, wat denk je dan?

Het roept waarschijnlijk van alles bij je op. Misschien wat irritatie want eerlijk is eerlijk, we worden van alle hoeken geadviseerd om balans te vinden.

Maar wat is balans eigenlijk en nog belangrijker, hoe ziet balans er voor jou uit?

De foto van deze post is gemaakt in Schotland, the Fairy Glen op Skye. Een sprookjesachtig mooi landschap dat gevorm is door een aardverschuiving, met hoge pieken, dalen en prachtige uitzichten. Het lijkt alsof er een groene deken ligt met allemaal heuveltjes, die samen een golvend landschap vormen. Er lopen paden kris kras doorheen, over de heuvels, weer naar het dal, door het bos en langs stroompjes water.

En dat is hoe balans er voor mij uitziet, altijd veranderend en golvend.

Niet de stenen die perfect passend op elkaar zijn gestapeld en zo in balans blijven.

Bij levend verlies kan je balans ook niet perfect en statisch zijn. Je emoties gaan heen en weer, je gedachtes en gevoel ook. Van rust naar onrust en weer terug. Van boosheid naar onmacht naar verdriet naar opluchting naar blijdschap en weer terug.

En dat is okee.

Balans bij levend verlies, ik geloof dat het vooral gaat over lief zijn voor jezelf en accepteren wat je denkt en voelt.

In praktische zin zijn er veel zelfzorg tips, de 6 belangrijkste heb ik voor je gebundeld in een document.

Als ik wat breder kijk dan zit het hem vooral in dat lief zijn voor jezelf.

Jij voelt van alles, je denkt van alles, je vind van alles en je moet misschien van jezelf ook van alles.

Dan is het helpend om te vertragen, om samen met mij of een andere wandelcoach, de natuur in te gaan.

Samen te lopen, een stukje ontspanning en rust te ervaren. Je hoofd wat leger te wandelen.

En dan door het coachen ook je emoties toe te laten, te voelen.

En te concluderen dat je emoties en gevoel er mogen zijn. Het is misschien niet wat je wilt. Maar het is er. En het mag gevoeld worden.

Ger Schurink heeft een rakende zin hiervoor: 'Laat het me maar ervaren, het hoort bij mij in dit moment van mijn leven'.

Als het je lukt om door het wandelcoachen dit tegen jezelf te zeggen dan hoef je niet meer te strijden tegen die pijnlijke gevoelens.

En dan komt er lucht en ruimte om je heen. Kan jij helder zien welke stappen jij wilt zetten om ook praktisch de balans in je leven (terug) te krijgen.

Balans, het begint bij lief zijn voor jezelf.

Hoe je er daarna handen en voeten aan geeft is aan jou.

Kan ik met je meedenken en meelopen in dit proces? Laat het met gerust weten.

Wat is levend verlies?

Tue, 31 Oct 2023 16:33:48 GMT

Levend verlies is verlies wat niet meer weg gaat.

Auw, dat is misschien helemaal niet wat je wilde horen.

Levend verlies, een term waar je vaak pas mee in aanraking komt als het in je leven opduikt.

Levend verlies is verlies dat in je leven komt en niet meer weggaat, het wordt ook wel chronisch verlies genoemd of anticiperend verlies. Het komt voor als jijzelf of een naaste worden getroffen door door een (chronische) ziekte of beperking. Dat kan komen door kanker, niet aangeboren hersenletsel, dementie of andere chronische aandoeningen zoals COPD.

Als je deze blog leest is de kans groot dat jouw levende verlies gaat over iemand van wie je houdt en die niet meer beter wordt. Wiens gezondheid achteruit gaat en waarvan je weet dat er in de toekomst ook het overlijden aan gaat komen.

Dat verlies is er altijd, soms wat meer op de voorgrond en soms wat meer op de achtergrond. Maar altijd aanwezig, en dat maakt het zwaar. Je hebt een lange adem nodig bij dit verlies.

Je zal ook merken dat het niet meer beter worden van degene van wie jij houdt impact heeft op verschillende vlakken in je leven. Ik gebruik hier in mijn coaching de verliescirkel voor. Hoe meer vlakken in je leven beïnvloed worden door jouw verlies, hoe meer je fundering gaat schudden. En dat is wat je merkt bij levend verlies, dat je de balans kwijt bent of raakt in je leven en je een nieuwe balans moet gaan creëren. En hoe doe je dat?

Verlies herkennen is dan een eerste stap. En dat is pijnlijk, verdrietig, kwetsbaar en onzeker. En nog heel veel emoties meer.

Je realiseert je dat degene van wie je houd niet meer beter wordt en dat de toekomst onzeker is. Je hebt veel vragen waar lang niet altijd een antwoord op komt. Je merkt dat je praktisch in je agenda ook ruimte gaat maken, om mee te gaan met gesprekken of onderzoeken of om tijd samen door te brengen.

Als ik terug kijk hoe dit voor mij was, vond ik de eerste periode heftig en kwamen er daarna inderdaad golven van verlies met heftige pieken die dan langzaam weer afnamen.

Mijn vader kreeg ondertussen alweer 6 jaar geleden de diagnose longkanker en heeft daarvoor een scala aan behandelingen gehad. Allemaal gericht op genezing. En toen kwam 3 jaar geleden het bericht dat er opnieuw uitzaaiingen waren gevonden en dat hij niet meer te genezen was. Hij ging de palliatieve fase in waarbij er nog wel werd behandelend (immunotherapie) maar puur gericht op verlening van het leven, genezing was niet meer mogelijk.

Ik herinner me nog de paniek die ik voelde toen ik de eerste diagnose hoorde, met de woorden van de arts: als we niks doen heeft hij nog maximaal een jaar te leven. In gedachten zag ik de begrafenis al voor me. En toen bleek dat de operatie goed was gegaan en hij kankervrij was. Daarna kwam het terug en werd er chemotherapie ingezet. Weer positieve berichten, u bent schoon. En het kwam terug en toen werd er radiotherapie ingezet. Ook hierna weer positief maar wel met de kanttekening: het is al een aantal keer teruggekomen. Het ziet er nu goed uit maar we kunnen niet in de toekomst kijken. En het kwam terug, nu niet meer te behandelen.

Ondertussen zijn we jaren verder, zijn er meerdere ziekenhuisopnames geweest, relatief goede uitslagen na een scan maar ook slechte uitslagen. Tussen alle scans, opnames en nieuwe klachten door zakt het verlies weer terug naar de achtergrond. En als er weer wat speelt dan komt het verlies meer naar voren. Ik weet uit ervaring dat ik me dan vermoeider voel. Ik weet ondertussen ook wat wel en niet werkt voor mij. Ik heb hele fijne ondersteuning gehad van mijn mede wandelcoaches, coach supervisor en de oprichters van stichting verborgen verlies waar ik een opleiding volg.

Dit heeft er bij mij voor gezorgd dat ik toch vol mijn leven kan leiden. Het verlies is er, het mag er ook zijn. Ik ben blij met alle momenten die ik (nog) samen heb met mijn vader, de mooie en de lastige. Ik heb geleerd om te voelen en hier niet voor terug te deinzen, want wegduwen werkt alleen maar averechts en maakt het groter dan het hoeft te zijn. Ik weet hoe ik met verlies in het algemeen omga, hoe mijn coping is en heb geleerd om af te wisselen in de verschillende coping strategieën.

Dat gun ik jou ook.

Begin bij de eerste stap, dat is het herkennen van jouw verlies. En het erkennen van jouw verlies als verlies.

Levend verlies, het gaat niet meer weg en dat is pijnlijk.